Birçok yük sahibi, hasar durumunda taşıyıcının zararın tamamını ödeyeceğini düşünür. Oysa uluslararası taşıma kuralları taşıyıcının sorumluluğunu yükün ağırlığına göre sınırlar ve bu sınır çoğu zaman yükün gerçek değerinin çok altında kalır. Bu yazıda taşıyıcı sorumluluğunun nasıl hesaplandığını, genel avaryanın ne olduğunu ve nakliyat sigortasının neden önemli olduğunu anlatıyoruz.
Taşıyıcı Sorumluluğu Nasıl Sınırlanır?
Her taşıma türünün kendi uluslararası düzenlemesi vardır ve bu düzenlemeler tazminatı SDR (IMF’nin Özel Çekme Hakkı birimi) cinsinden sınırlar. 1 SDR, kura göre yaklaşık 1,3–1,4 ABD doları civarındadır.
| Taşıma türü | Düzenleme | Azami sorumluluk |
|---|---|---|
| Deniz yolu | Lahey-Visby Kuralları | Koli başına 666,67 SDR veya kilogram başına 2 SDR (hangisi yüksekse) |
| Kara yolu | CMR Konvansiyonu | Kilogram başına 8,33 SDR |
| Hava yolu | Montreal Konvansiyonu | Kilogram başına 26 SDR |
Üstelik taşıyıcının ödeme yapması için hasarın onun sorumluluğunda gerçekleştiğini kanıtlamanız gerekir. Doğal afet, savaş, ambalaj yetersizliği veya geminin yönetimindeki hatalar gibi bazı durumlarda taşıyıcı sorumluluktan kurtulabilir.
Bir Örnek: Değerli Yük, Küçük Tazminat
Tek bir sandıkta taşınan 100 kg ağırlığında, 50.000 dolar değerinde bir elektronik sevkiyatı düşünelim:
- Deniz yolunda: Koli başına sınır 666,67 SDR, ağırlık bazlı sınır 200 SDR’dir. Yüksek olan 666,67 SDR, yani yaklaşık 900 dolar tazminat alınabilir.
- Kara yolunda: 100 kg × 8,33 SDR = 833 SDR, yaklaşık 1.100 dolar.
- Hava yolunda: 100 kg × 26 SDR = 2.600 SDR, yaklaşık 3.500 dolar.
Her üç durumda da 50.000 dolarlık yükün çok küçük bir kısmı karşılanır; o da kusurun taşıyıcıda olduğu kanıtlanabilirse.
Genel Avarya: Yükünüz Sağlam Olsa Bile Ödeme Yapabilirsiniz
Deniz yolunda gemi ve yükü kurtarmak için olağanüstü bir fedakârlık ya da masraf yapıldığında (örneğin yangın söndürme, kurtarma römorkörü, yükün bir kısmının denize atılması) bu maliyet, gemi sahibi ve tüm yük sahipleri arasında değerleri oranında paylaştırılır. Buna genel avarya denir.
Genel avarya ilan edildiğinde yük sahiplerinden, yüklerini teslim almadan önce bir teminat istenir. Sigortası olan yük sahibinin teminatını sigorta şirketi verir; sigortasız yük sahibi ise kendi malı hiç hasar görmemiş olsa bile önemli bir tutarı nakit olarak yatırmak zorunda kalabilir.
Çözüm: Nakliyat Emtia Sigortası
Nakliyat sigortası, yükü gerçek değeri üzerinden ve taşıyıcının kusurunu kanıtlama zorunluluğu olmadan korur. Uluslararası ticarette en yaygın teminatlar Enstitü Kargo Klozlarıdır (ICC):
- ICC (A) — Tüm riskler: Poliçede açıkça hariç tutulanlar dışındaki tüm hasar ve kayıpları kapsar. Çoğu genel kargo için önerilen teminattır.
- ICC (B) ve (C): Yalnızca sayılan belirli riskleri kapsayan daha dar teminatlardır.
Sigorta bedeli genellikle malın CIF değerinin %110’u üzerinden belirlenir; ek %10, beklenen kâr ve ek masrafları karşılar. Prim; yükün türüne, ambalajına, güzergâha ve teminat kapsamına göre değişir ve çoğu zaman mal bedelinin küçük bir oranıdır.
Hasar Olursa Ne Yapmalı?
- Teslimde kontrol edin: Yükü teslim alırken ambalajı ve mührü kontrol edin, hasarı fotoğraflayın.
- İhtirazi kayıt düşün: Görünür hasarı teslim belgesine yazın; temiz imza atmayın.
- Süreleri kaçırmayın: Görünmeyen hasarlar için yazılı bildirim süreleri kısadır: deniz yolunda 3 gün, kara yolunda (CMR) 7 gün, hava yolunda hasar için 14 gün.
- Sigortacıyı ve taşıyıcıyı bilgilendirin: Eksper incelemesi istenebilir; hasarlı malı ve ambalajı inceleme yapılana kadar saklayın.
Sık Sorulan Sorular
Teslim şekli sigortayı kimin yaptıracağını belirler mi?
Evet. CIF ve CIP teslimlerde satıcı sigorta yaptırmak zorundadır; ancak CIF’te asgari teminat (ICC C) yeterli sayılır. Daha geniş teminat istiyorsanız bunu sözleşmede belirtin. Diğer teslim şekillerinde sigorta, riski taşıyan tarafın kendi kararıdır. Teslim şekillerini satın alma ve gümrük sayfamızda özetledik.
Proje ve ağır yüklerde sigorta neden daha önemli?
Proje yüklerinde tek parçanın değeri çok yüksektir ve kaldırma, bağlama gibi operasyonel riskler fazladır. Taşıyıcı sorumluluk sınırları bu değerlerin yanında anlamsız kalır. Ayrıntılar için proje kargo sayfamıza bakabilirsiniz.
Klassa Lojistik sigorta konusunda nasıl destek veriyor?
Sevkiyatınızın değerine ve güzergâhına uygun nakliyat sigortası seçeneklerini teklif aşamasında sizinle paylaşıyor, olası hasarlarda süreç boyunca yanınızda oluyoruz. Teklif isterken sigorta talebinizi belirtmeniz yeterli.